10. Sınıf Felsefe 5.Ünite : Ahlak Felsefesi Konu Özeti (Maarif Model)
Bir davranışı iyi ya da kötü yapan nedir? Kimse görmediği hâlde doğru davranmak neden önemlidir? İstediğimiz her şeyi yapmak özgürlük müdür? Bir insan, baskı altında yaptığı bir davranıştan sorumlu tutulabilir mi?
İnsan yalnızca bilen ve düşünen bir varlık değildir. Aynı zamanda seçim yapan, davranışta bulunan ve değerler oluşturan bir varlıktır.
Bir kişinin konuşması gözlemlenebilir bir davranıştır. Ancak bu kişi konuşurken karşısındakine dürüst mü davranmıştır, onu kırmış mıdır, ona saygı göstermiş midir? Bu sorular davranışın ahlaki ve değerlerle ilgili yönünü ortaya çıkarır.
İnsan davranışlarını iyi, kötü, doğru, yanlış, özgürlük, sorumluluk ve vicdan açısından sorgulayan felsefe alanına ahlak felsefesi denir.
🎯 Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?
Bu içeriği tamamladığında:
- Ahlak felsefesinin konusunu açıklayabilecek,
- etik ile ahlak kavramlarını karşılaştırabilecek,
- olgu yargısı ile değer yargısını ayırt edebilecek,
- iyi ve kötü kavramlarını davranışlarla ilişkilendirebilecek,
- erdemli davranışın özelliklerini açıklayabilecek,
- vicdanın ahlaki kararlarımızdaki rolünü yorumlayabilecek,
- özgürlük ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi kurabilecek,
- günlük yaşamdaki davranışları ahlaki kavramlarla değerlendirebileceksin.
Öğretim programı, öğrencilerin kavramları yalnızca tanımlamasını değil; örnek olaylar üzerinden kendi cümleleriyle açıklamasını, davranışlarla ilişkilendirmesini ve gerekçeli biçimde tartışmasını istemektedir.
🧠 Anahtar Kavramlar
🧠 Ahlak Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
İyi ve kötü davranışları, özgürlük ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi ve ahlaki kararlarımızı etkileyen temel kavramları keşfet.
Öğretim programında beşinci ünite için belirlenen resmî anahtar kavramlar şunlardır:
- ahlak
- erdem
- etik
- iyi
- kötü
- özgürlük
- sorumluluk
- vicdan
| Kavram | Kısa açıklama |
|---|---|
| Ahlak | İnsanların davranışlarını iyi ve kötü açısından düzenleyen değerler, ilkeler ve toplumsal kurallar bütünüdür. |
| Etik | Ahlakı ve ahlaki davranışların dayandığı ölçütleri felsefi olarak inceleyen disiplindir. |
| İyi | Ahlaki açıdan değerli, olumlu ve yapılması uygun görülen davranış veya amaçtır. |
| Kötü | Ahlaki açıdan değersiz, zararlı veya yapılması uygun görülmeyen davranıştır. |
| Erdem | İnsanı iyi davranmaya yönelten ve zamanla karakter özelliği hâline gelen olumlu niteliktir. |
| Vicdan | Kişinin kendi davranışlarını iyi ve kötü açısından değerlendirmesini sağlayan içsel yargılama gücüdür. |
| Özgürlük | Kişinin baskı altında kalmadan seçim yapabilmesi ve davranışta bulunabilmesidir. |
| Sorumluluk | Kişinin özgürce yaptığı seçimlerin ve davranışların sonuçlarını üstlenmesidir. |
💭 Konuya Hazırlık: Kimse Görmüyorsa Ne Yapardın?
Bir markette ödeme sırasındasın. Kasiyer dalgınlıkla aldığın ürünlerden birini hesaba katmıyor. Bunu yalnızca sen fark ediyorsun.
Şu seçeneklerden hangisini tercih ederdin?
- Hiçbir şey söylemeden marketten çıkmak
- Kasiyeri uyarmak
- Ürünün değeri düşükse önemsememek
- Başkalarının ne yapacağını gözlemlemek
- Daha sonra geri dönüp ödeme yapmak
Şimdi şu soruları düşün:
- Bir davranışın iyi olması için başkalarının onu görmesi gerekir mi?
- Yakalanma ihtimalinin bulunmaması davranışı doğru hâle getirir mi?
- Davranışın sonucuna mı, niyetine mi bakmalıyız?
- Vicdanımız ile kişisel çıkarımız çatıştığında hangisine göre hareket etmeliyiz?
OGM materyalinde de yardım etme, çevreye zarar verme, ödeme yapmadan ürün alma, pişmanlık duyma ve tehlikedeki bir kişiyi kurtarma gibi olaylar üzerinden davranışların ahlaki niteliğinin gerekçelendirilmesi istenir.
📘 Ahlak Felsefesi Nedir?
Ahlak felsefesi, insan davranışlarını iyi ve kötü, doğru ve yanlış, özgürlük ve sorumluluk gibi kavramlar açısından inceleyen felsefe disiplinidir.
Ahlak felsefesi şu sorulara cevap arar:
- İyi nedir?
- Kötü nedir?
- Bir davranışı ahlaki yapan nedir?
- Ahlaki davranışın amacı nedir?
- İnsan özgür müdür?
- İnsan davranışlarından sorumlu mudur?
- Herkes için geçerli ahlak kuralları var mıdır?
- Vicdan güvenilir bir ahlaki ölçüt müdür?
- Bir davranışın niyeti mi, sonucu mu önemlidir?
- Bilgili olmak, ahlaklı olmak için yeterli midir?
Ahlak felsefesi, insanlara doğrudan “Şunu yapmalısınız.” biçiminde kurallar vermekten önce bu kuralların dayanaklarını, anlamını ve geçerliliğini sorgular.
🏛️ Kısaca: Ahlak felsefesi, insanların nasıl davrandığını değil yalnızca; nasıl davranması gerektiğini ve bunun nedenlerini de araştırır.
Ders kitabında ahlak felsefesi; ahlakın ne olduğunu, ahlaki davranışların nasıl oluştuğunu, davranışların hangi ölçütlere göre değerlendirildiğini ve insan eylemlerinin temelini inceleyen alan olarak açıklanmaktadır.
Soru mu, Kural mı?
Ahlak felsefesinin sorgulayıcı yönünü ayırt et.
🧭 Etik ve Ahlak Aynı Şey midir?
Günlük dilde etik ile ahlak sözcükleri çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Ancak felsefi açıdan aralarında önemli bir ayrım vardır.
Ahlak Nedir?
Ahlak, bir toplumda veya insan topluluğunda davranışları düzenleyen:
- değerleri,
- ilkeleri,
- kuralları,
- iyi ve kötü anlayışlarını
ifade eder.
Örneğin:
- Yalan söylememek
- Başkasının hakkını almamak
- Yardıma ihtiyacı olan kişiye destek olmak
- Verilen sözü tutmak
- İnsanlara saygılı davranmak
ahlaki davranışlarla ilişkilendirilebilir.
Ahlak daha çok yaşanan ve uygulanan davranış kurallarıyla ilgilidir.
Etik Nedir?
Etik, ahlaki değerleri ve davranışları felsefi açıdan inceler.
Etik şu soruları sorar:
- Yalan söylemek neden kötüdür?
- Yardım etmek her durumda bir görev midir?
- Bir davranışın iyi olması için sonucu iyi mi olmalıdır?
- Ahlaki kurallar toplumdan topluma değişebilir mi?
- İnsan kendi çıkarını düşünerek ahlaklı davranabilir mi?
Etik, ahlaki kuralları yalnızca sıralamaz; bu kuralların nedenlerini ve geçerliliğini sorgular.
OGM materyalinin 113. sayfasında da ahlak, insanların toplumsal davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü; etik ise ahlakı felsefi açıdan inceleyen alan olarak ele alınmıştır.
⚖️ Etik ve Ahlakı Karşılaştıralım
| Ahlak | Etik |
|---|---|
| Yaşanan davranış kuralları ve değerlerdir. | Ahlak üzerine felsefi düşünmedir. |
| “Yalan söylememelisin.” der. | “Yalan neden kötüdür?” diye sorar. |
| Toplumların davranış biçimlerinde görülür. | Bu davranışların dayandığı ölçütleri inceler. |
| İyi ve kötüye ilişkin kurallar içerir. | İyi ve kötünün ne anlama geldiğini sorgular. |
| Uygulamaya ve yaşantıya yöneliktir. | Sorgulama ve temellendirmeye yöneliktir. |
Ortak yönleri
Her ikisi de:
- insan davranışlarıyla,
- iyi ve kötüyle,
- değerlerle,
- özgürlük ve sorumlulukla,
- insanlar arası ilişkilerle
ilgilenir.
💡 Unutma: Ahlak, yaşanan değerler ve davranışlar bütünüdür; etik ise bunların felsefi olarak sorgulanmasıdır.
Etik mi, Ahlak mı?
İfadeleri iki kavram arasındaki farka göre yerleştir.
Bilgisayarda kartı sürükle; telefonda önce karta, sonra uygun kutuya dokun.
🔎 Olgu ve Değer Arasındaki Fark
İnsan davranışlarının hem olgusal hem de değerlerle ilgili bir yönü bulunabilir.
Olgu Nedir?
Olgu, gerçekleşmiş veya gözlemlenebilir bir durumu ifade eder.
“Öğrenci arkadaşına ders çalıştırdı.”
Bu ifade yalnızca gerçekleşen davranışı bildirir.
Değer Yargısı Nedir?
Değer yargısı, bir davranışın iyi, kötü, doğru, yanlış, güzel veya çirkin olduğuna ilişkin değerlendirmedir.
“Öğrencinin arkadaşına yardım etmesi iyi bir davranıştır.”
Bu cümle davranışı bir değer açısından değerlendirmektedir.
| Olgu yargısı | Değer yargısı |
|---|---|
| Olanı bildirir. | Olması gerekeni veya değerlendirilen durumu bildirir. |
| Doğru ya da yanlış olduğu gözlemle araştırılabilir. | İyi, kötü, doğru, yanlış gibi değerler içerir. |
| “Ayşe arkadaşına yardım etti.” | “Ayşe’nin davranışı iyidir.” |
| “Kişi ürünü ödemeden aldı.” | “Kişinin davranışı kötüdür.” |
⚠️ Dikkat: Davranışın gerçekleşmiş olması bir olgudur; o davranışın iyi veya kötü olarak değerlendirilmesi ise değer yargısıdır.
Olgu mu, Değer mi?
Cümlede yalnızca olan mı bildiriliyor, yoksa bir değerlendirme mi yapılıyor?
✅ İyi Nedir?
İyi, ahlaki açıdan olumlu, değerli ve tercih edilmesi uygun görülen davranış, niyet veya amaçtır.
Günlük yaşamda iyi davranışlara şu örnekler verilebilir:
- Zorlanan bir arkadaşına yardım etmek
- Verdiği sözü tutmak
- Başkasının hakkına saygı göstermek
- Hatasını kabul etmek
- Çevreyi korumak
- Güç durumda olan bir kişiye destek olmak
Ancak bir davranışın iyi olup olmadığını belirlemek her zaman kolay değildir.
Örneğin bir arkadaşını üzmemek için ona gerçeği söylememek iyi bir davranış mıdır?
Bu durumda:
- dürüstlük,
- zarar vermeme,
- iyi niyet,
- davranışın sonucu
gibi farklı ölçütler çatışabilir.
🤔 Felsefi soru: Bir davranışı iyi yapan şey niyeti mi, sonucu mu, yoksa ahlaki bir kurala uygun olması mıdır?
❌ Kötü Nedir?
Kötü, ahlaki açıdan olumsuz, zarar verici veya yapılması uygun görülmeyen davranıştır.
Kötü davranışlara şu örnekler verilebilir:
- Başkasını bilinçli biçimde aldatmak
- Birinin hakkını almak
- Zayıf durumdaki bir kişiye zarar vermek
- Verdiği zararın sorumluluğunu reddetmek
- Kendi çıkarı için başkalarını kullanmak
Ancak her olumsuz sonuç doğuran davranış aynı ölçüde kötü kabul edilemez.
Bir kişi:
- sonucu önceden biliyor muydu?
- özgürce mi hareket etti?
- zarar verme niyeti taşıyor muydu?
- davranışın sonuçlarını önleyebilir miydi?
Bu sorular ahlaki değerlendirmede dikkate alınmalıdır.
🏅 Erdem Nedir?
Erdem, insanı iyiye yönelten ve zamanla karakter özelliği hâline gelen olumlu niteliktir.
Erdemlere örnek olarak şunlar verilebilir:
- Adalet
- Dürüstlük
- Cesaret
- Ölçülülük
- Yardımseverlik
- Sabır
- Cömertlik
- Sorumluluk
Bir kişinin yalnızca bir kez yardım etmesi, onun bütünüyle yardımsever bir karaktere sahip olduğunu göstermeyebilir.
Erdem:
- davranışın süreklilik göstermesini,
- bilinçli bir tercihe dayanmasını,
- kişinin karakterinin parçası hâline gelmesini
gerektirir.
Cesaret örneği
Tehlikeli bir durumda korkmadan hareket etmek her zaman cesaret değildir.
- Gereksiz yere tehlikeye atılmak düşüncesizlik olabilir.
- Korku nedeniyle hiçbir şey yapmamak ise korkaklık olabilir.
- Riski bilerek doğru amaç için ölçülü biçimde hareket etmek erdemli cesaret olabilir.
OGM materyalindeki itfaiyeci örneğinde cesaret, fedakârlık ve özveri gibi değerlerle hareket etmenin kişinin kararlarını nasıl etkilediği sorgulanmaktadır.
🧭 Vicdan Nedir?
Vicdan, kişinin kendi davranışlarını iyi ve kötü açısından değerlendirmesini sağlayan içsel yargılama gücüdür.
Vicdan, kişide:
- doğru davranma isteği,
- yanlış davranıştan kaçınma,
- pişmanlık,
- suçluluk,
- iç huzur
gibi duygular oluşturabilir.
Örnek
Bir genç arkadaşının eşyasını izinsiz alır. Eve geldiğinde yaptığı davranıştan rahatsız olur ve ertesi gün eşyayı geri vererek özür diler.
Bu olayda:
- yaptığı davranışı yeniden değerlendirmesi,
- pişmanlık duyması,
- hatasını düzeltmek istemesi
vicdan kavramıyla ilişkilendirilebilir.
OGM materyalinde de izinsiz alınan bir eşya nedeniyle pişmanlık duyulması ve kişinin hatasını düzeltmeye çalışması, davranışın vicdan boyutunu düşündüren bir örnek olarak kullanılmıştır.
⚠️ Dikkat: Vicdan yalnızca pişmanlık duymak değildir. Kişiyi davranıştan önce uyaran ve doğruya yönlendiren bir değerlendirme gücü olarak da işlev görebilir.
Davranışın Arkasındaki Kavram
İyi, kötü, erdem ve vicdan arasındaki farkı örnekler üzerinden bul.
🕊️ Özgürlük Nedir?
Özgürlük, kişinin baskı ve zorlamaya maruz kalmadan seçim yapabilmesi ve davranışta bulunabilmesidir.
Ahlaki özgürlük:
- seçeneklerin farkında olmayı,
- seçim yapabilmeyi,
- kararın sonuçlarını değerlendirmeyi,
- davranışını kendi iradesiyle gerçekleştirmeyi
gerektirir.
Ancak özgürlük:
“İstediğim her şeyi hiçbir sınır olmadan yaparım.”
anlamına gelmez.
Çünkü bir kişinin özgürlüğü:
- başkalarının hakları,
- toplumsal yaşam,
- ahlaki değerler,
- davranışın sonuçları
ile ilişkilidir.
Örnek
Bir öğrencinin ders çalışıp çalışmama konusunda seçim yapabilmesi özgürlükle ilgilidir. Ancak yaptığı seçimin sınav sonucunu ve gelecekteki hedeflerini etkilemesi sorumlulukla ilgilidir.
🎒 Sorumluluk Nedir?
Sorumluluk, kişinin yaptığı seçimlerin ve davranışların sonuçlarını üstlenmesidir.
Bir kişinin davranışından ahlaki olarak sorumlu tutulabilmesi için genellikle:
- davranışın farkında olması,
- seçim yapabilmesi,
- baskı altında olmaması,
- sonuçları belirli ölçüde öngörebilmesi
beklenir.
Örnek
Bir kişi piknikten sonra çöplerini ormanda bırakır. Daha sonra çöplerin çevreye ve hayvanlara zarar verdiğini görür.
Sorumlu davranması için:
- hatasını kabul etmesi,
- çöpleri toplaması,
- verdiği zararı azaltmaya çalışması,
- aynı davranışı tekrarlamaması
gerekir.
OGM materyalindeki çevre örneğinde de kişinin hatasını kabul etmesi ve sonuçlarına katlanması, ahlaki sorumluluk açısından değerlendirilmiştir.
🔗 Özgürlük ve Sorumluluk İlişkisi
Özgürlük ile sorumluluk birbirinden tamamen ayrı düşünülemez.
İnsan seçim yapabildiği ölçüde, yaptığı seçimin sonuçlarından sorumlu olur.
| Özgürlük | Sorumluluk |
|---|---|
| Seçim yapabilme imkânıdır. | Seçimin sonuçlarını üstlenmektir. |
| Davranıştan önce önem kazanır. | Davranıştan önce ve sonra önem taşır. |
| Alternatifler arasında karar vermeyi içerir. | Kararın etkilerini kabul etmeyi içerir. |
| Haklarla ilişkilidir. | Görev ve yükümlülüklerle ilişkilidir. |
Dijital ortamda özgürlük
Bir kişi sosyal medyada düşüncesini ifade etme özgürlüğüne sahip olabilir. Ancak:
- başkasına hakaret etme,
- özel bilgileri izinsiz paylaşma,
- yanlış bilgi yayma,
- insanları hedef gösterme
özgürlük kapsamında sorumsuzca savunulamaz.
Ders planında özgürlük ve sorumluluğun özellikle sosyal yaşam ve dijital ortamdaki davranışlarla ilişkilendirilmesi istenmektedir.
Özgürlük–Sorumluluk Dengesi
Her durumda öne çıkan kavramı belirle.
🧩 Ahlaki Bir Davranış Nasıl Değerlendirilir?
Bir davranışı ahlaki açıdan incelerken şu sorular sorulabilir:
1. Davranışın amacı nedir?
Kişi yardım etmek mi, çıkar sağlamak mı, zarar vermek mi istemiştir?
2. Davranış özgürce mi yapılmıştır?
Kişi kendi iradesiyle mi davranmış, yoksa baskı altında mı kalmıştır?
3. Davranışın sonucu nedir?
Davranış kişiye, başkalarına veya çevreye nasıl etki etmiştir?
4. Davranış hangi değere dayanmaktadır?
Adalet, dürüstlük, yardımseverlik, cesaret veya sorumluluk gibi bir değer bulunmakta mıdır?
5. Kişi sonuçları üstlenmiş midir?
Kişi yaptığı davranışın sonuçlarını kabul etmiş ve gerekirse hatasını düzeltmiş midir?
6. Aynı davranış herkes tarafından yapılsa ne olurdu?
Davranışın toplumsal sonuçları sürdürülebilir ve kabul edilebilir midir?
💡 Unutma: Ahlaki değerlendirme yalnızca “Ne oldu?” sorusuyla değil; “Neden yapıldı?”, “Nasıl seçildi?” ve “Ne sonuç doğurdu?” sorularıyla yapılır.
Ahlaki Değerlendirme Laboratuvarı
Altı değerlendirme sorusunu bölümdeki sıraya yerleştir.
Kartları verilen 1–6 sırasına getir. Masaüstünde sürükleyebilir, mobilde ok düğmelerini kullanabilirsin.
⚠️ Kavramları Karıştırma
Ahlak ve etik tamamen aynı değildir
Ahlak, yaşanan değer ve davranış kurallarıdır. Etik, bu değer ve kuralları felsefi açıdan sorgular.
İyi niyet her zaman iyi sonuç doğurmayabilir
Bir kişi iyi niyetle davranabilir ancak yeterince düşünmediği için zarar verici sonuçlara yol açabilir.
Özgürlük sınırsızlık değildir
Özgürlük, başkalarının haklarını ve davranışların sonuçlarını yok saymak anlamına gelmez.
Sorumluluk yalnızca ceza almak değildir
Sorumluluk; sonuçları kabul etmek, hatayı düzeltmek ve gelecekte daha bilinçli davranmaktır.
Vicdan yalnızca pişmanlık değildir
Vicdan davranıştan önce kişiyi uyarabilir, davranış sırasında yönlendirebilir ve davranıştan sonra değerlendirme yaptırabilir.
Tek bir iyi davranış erdemli karakter için yeterli olmayabilir
Erdem, iyi davranışların bilinçli ve kararlı biçimde sürdürülmesiyle karakter özelliğine dönüşür.
Yasal olan her davranış mutlaka ahlaki olmayabilir
Bir davranışın hukuken yasaklanmamış olması, onun ahlaki açıdan doğru olduğu anlamına gelmeyebilir.
📌 Unutma
- Ahlak, insan davranışlarını değerler ve kurallar açısından düzenler.
- Etik, ahlakın felsefi olarak sorgulanmasıdır.
- İyi ve kötü, ahlaki değerlendirme kavramlarıdır.
- Erdem, insanı iyiye yönelten kalıcı karakter niteliğidir.
- Vicdan, kişinin kendi davranışlarını iyi ve kötü açısından değerlendirmesidir.
- Özgürlük seçim yapabilme imkânıdır.
- Sorumluluk, seçimlerin sonuçlarını üstlenmektir.
- Özgürlük ile sorumluluk birbirini tamamlar.
- Ahlaki davranışlar niyet, seçim, değer ve sonuç açısından değerlendirilir.
- Kimsenin görmemesi, yanlış bir davranışı doğru hâle getirmez.
🎮 Ahlak Felsefesi Etkileşimli Öğrenme Alanı
Kavramları keşfet, davranışları değerlendir, ahlaki ikilem üzerinde düşün ve bilgilerini test et.
🧠 Anahtar Kavramları Keşfet
⚖️ Etik mi, Ahlak mı?
1. “Verilen sözü tutmak toplumda değer verilen bir davranıştır.”
2. “Verilen bir sözü tutmak neden ahlaki bir görevdir?”
3. “İhtiyacı olan bir kişiye yardım edilmesi gerektiği kabul edilir.”
4. “Yardım etmek her durumda ahlaki bir zorunluluk mudur?”
🧩 Davranışın Arkasındaki Kavramı Bul
🛒 Market İkilemi
Büyük bir fırtına nedeniyle şehrin elektrikleri kesiliyor. Bir marketin güvenlik sistemi devre dışı kalıyor. İçeride mahsur kalan insanların su, yiyecek ve ilaca ihtiyacı var. Kasalar çalışmıyor ve market görevlilerine ulaşılamıyor.
Bu durumda en sorumlu davranış aşağıdakilerden hangisi olur?
✍️ Ahlaki Gerekçeni Oluştur
Bir davranışı ahlaki olarak değerlendirirken kullanmak istediğin ölçütleri seç.
📝 Test Zamanı!
1. Ahlaki değer ve kuralları felsefi açıdan inceleyen alan hangisidir?
2. İyi davranışın kalıcı bir karakter özelliğine dönüşmesine ne ad verilir?
3. Kişinin yaptığı davranıştan pişmanlık duyarak onu düzeltmek istemesi hangi kavramla doğrudan ilişkilidir?
4. Özgürce yapılan bir seçimin sonuçlarını üstlenmek hangi kavramdır?
5. “Öğrencinin arkadaşına yardım etmesi iyi bir davranıştır.” ifadesi hangi tür yargıdır?
🎒 Eğlenceli Ödevler
🎭 İyi ve Kötü Karakter Tasarla
İki karakter oluştur:
- Birinci karakter iyiliği,
- İkinci karakter kötülüğü temsil etsin.
Her karakter için şunları belirle:
- Adı
- Güçlü yönleri
- Zayıf yönleri
- Sahip olduğu değerler
- Temel amacı
- Zor bir durumda nasıl davranacağı
Ders kitabındaki karakter tasarlama etkinliği de öğrencilerden iyi ve kötüyü temsil eden karakterler oluşturmalarını ve bu karakterlerin erdem, vicdan, özgürlük ve sorumlulukla ilişkilerini açıklamalarını istemektedir.
🧭 Vicdan Günlüğü
Bir hafta boyunca aldığın önemli kararlardan üçünü yaz.
Her karar için:
- Hangi seçeneklerin vardı?
- Kararını özgürce mi verdin?
- Vicdanın seni nasıl etkiledi?
- Kararın başkalarını etkiledi mi?
- Sonuçlarının sorumluluğunu üstlendin mi?
sorularını cevapla.
📱 Dijital Ortamda Sorumluluk
Aşağıdaki davranışlardan üçünü seç:
- Başkasının fotoğrafını izinsiz paylaşmak
- Doğruluğunu kontrol etmeden haber paylaşmak
- Bir kişiye çevrim içi ortamda hakaret etmek
- Başkasının ödevini kendi ödevi gibi göndermek
- Bir arkadaşının özel mesajlarını yayımlamak
Her davranışı:
- özgürlük,
- sorumluluk,
- vicdan,
- iyi ve kötü
kavramlarıyla değerlendir.
✍️ Ahlaki Aforizma Yaz
Aşağıdaki kavramlardan en az ikisini kullanarak kısa ve özgün bir söz yaz:
- erdem,
- vicdan,
- özgürlük,
- sorumluluk,
- iyi.
Örnek:
“Özgürlük, istediğini yapmak değil; seçiminin sorumluluğunu taşıyabilmektir.”
🛒 Market Hikâyesi
Elektriklerin kesildiği ve insanların markette mahsur kaldığı senaryoyu kullanarak kısa bir hikâye yaz.
Hikâyende şu kavramların tümüne yer ver:
- iyi,
- kötü,
- erdem,
- vicdan,
- özgürlük,
- sorumluluk.
OGM materyalindeki uygulamada da öğrencilerin aynı türden bir senaryoda iyi ve kötü karakterlerin davranışlarını karşılaştırması ve kavramları bir hikâyede ilişkilendirmesi istenmektedir.
✅ Bu Konuda Neler Öğrendik?
- sınıf Felsefe dersinin Ahlak Felsefesi ünitesinde:
- Ahlak felsefesinin insan davranışlarını değerler açısından incelediğini öğrendik.
- Ahlakın yaşanan değer ve kurallar, etiğin ise bunların felsefi incelemesi olduğunu gördük.
- Olgu yargıları ile değer yargılarını ayırt ettik.
- İyi ve kötü kavramlarının ahlaki davranışları değerlendirmede kullanıldığını kavradık.
- Erdemin tek bir davranıştan çok kalıcı bir karakter niteliği olduğunu öğrendik.
- Vicdanın davranışlarımızı değerlendiren içsel bir yargılama gücü olduğunu gördük.
- Özgürlüğün seçim yapmayı, sorumluluğun ise seçimin sonuçlarını üstlenmeyi ifade ettiğini öğrendik.
- Özgürlüğün sınırsız davranmak anlamına gelmediğini fark ettik.
- Bir davranışı niyet, özgürlük, değer, sonuç ve sorumluluk açısından değerlendirmemiz gerektiğini kavradık.
- Dijital ortamlarda gerçekleştirilen davranışların da ahlaki sorumluluk doğurduğunu gördük.
